De school en het onderwijs aan de Hoofdstraat.
De school en het onderwijs aan de Hoofdstraat van 1872 tot 2008
Tuinmannen leggen de laatste hand aan de pastorietuin, nadat er in 1910 een nieuwe pastorie is gekomen. Mooi is de verdeling van het schoolgebouw in drie lokalen te zien. Tussen de ijzeren hekken loopt de smalle weg door het dorp.


In het vorige nummer werd beschreven dat op woensdag 20 november 1872 de nieuwe school aan de Hoofdstraat in gebruik kon worden genomen. Het schoolgebouw bestond uit één grote ruimte voor alle leerlingen. Of er naast de hoofdmeester toen al een tweede leerkracht (en later zelfs een derde meester of juf) aan school stond is niet bekend. Namen en data van deze leerkrachten zijn moeilijk te achterhalen, omdat hij/zij meestal ongehuwd en inwonend was. Het lesgeven van alle kinderen in één lokaal beviel op den duur niet, zodat in 1881 een aanvraag bij de gemeente werd gedaan tot het scheiden van het schoollokaal in twee leslokalen, omdat “de tegenwoordige inrichting van één lokaal  belemmerend werkt op het onderwijs.”
Meester Anthony Philip Berghaeuser, al sinds 1845 hoofd van de school, overlijdt op 9 december 1884 na een korte hevige ziekte op 62-jarige leeftijd. Vier dagen later wordt hij door oud-leerlingen naar zijn laatste rustplaats op het Riedster kerkhof gedragen. De schoolkinderen, die volgen, leggen een krans op het graf en zingen een toepasselijk lied.
Zijn opvolger Aebe Mebius is een geboren Bildtker (10 maart 1848). Hij heeft zijn taak bijna twintig jaar uitvoert tot hij op 29 november 1903 overlijdt. Jurjen Tolsma komt dan als schoolhoofd naar Ried. Tijdens zijn periode wordt in 1907 een aanvraag gedaan voor de bouw van een nieuwe school. Het schoolgebouw voldoet niet meer aan de wettelijke eisen, het is erg laag. Bij de aanvraag wordt de school als een misbaksel omschreven. Bovendien zijn de twee lokalen inmiddels veel te klein voor de bijna 100 kinderen. Er zal een meester bij moeten komen en dus ook een lokaal. Om een ruimere school neer te zetten wordt 180 centiare grond van de pastorie overgenomen. In 1909 gaat het oude gebouw plat en komt er een nieuwe school met drie lokalen voor in de plaats. De woning van de hoofdmeester krijgt alleen een opknapbeurt. Tijdens de feestelijke opening in september staat er een draaimolen op het schoolplein en is er een optocht met daarna spelletjes op het kaatsveld.

In 1919 neemt meester Tolsma afscheid van Ried en wordt hoofd van een school te Assen.
Daarna is H.W. Steegstra twee jaar lang hoofd van de school tot hij in 1921 naar Franeker vertrekt. Zijn opvolger is Thomas Schaafsma, die per 1 april 1930 een baan als onderwijzer in Leeuwarden krijgt. Jan Kingma wordt dan in Ried benoemd. Naast zijn schoolwerk gaf meester Kingma de oudere jeugd “Jounskoalle”, JVO, de jeugdafdeling van de geheelonthoudersbond.
Door het lagere aantal leerlingen in de jaren '30 werd het derde schoollokaal niet meer gebruikt en krijgt meester IJ. v.d. Zee ontslag, omdat hij boventallig is. Het ongebruikte lokaal is daarna voor verschillende doeleinden gebruikt: als standplaats voor de brandweerspuit,
als gymnastieklokaal en als bibliotheek, die later naar de consistorie werd verplaatst.
Meester Kingma stimuleert erg het kaatsen onder te jeugd en vooral het meisjeskaatsen. Sinds 1988 leeft zijn naam voort in de jaarlijkse Master Kingma partij (1e klas dames vrije formatie). Meester Kingma is in de oorlog uit Ried vertrokken. Hij was n.l. actief in het verzet en omdat er enkele N.S.B.ers in het dorp waren was hij bang voor verraad. Per 1 april 1943 is hij hoofd van de school te Hallum geworden.
Daarna is Klaas Faber, tot hij in 1946 naar Sleen vertrok, schoolhoofd geweest. Gerrit Baarda, onderwijzer te Beetgumermolen, komt dan als schoolhoofd naar Ried. Baarda is hier uiteindelijk maar vier jaar hoofdmeester geweest maar heeft een onuitwisbare indruk achter gelaten. Hij was een actief man en had een grote voorliefde voor het toneelspelen en  musicals. In Ried heeft de schooljeugd in 1947 de kinderrevue Dreamlân opgevoerd, een geweldig succes. Andere revues die opgevoerd werden zijn: In Poppekast, de Fjouwer Bledsjes en Yn'e Spegel. Op mooie zomeravonden zat meester Baarda  met zijn dochter en vriendinnetjes onder de grote 'kerstboom' die naast het schoolhuis stond en vertelde dan verhaaltjes, die hij zo uit zijn mouw schudde. Ook was meester een groot natuurliefhebber en stimuleerde hij de kinderen om trekvakanties op de fiets te houden. In de zomer van 1947 trok hij een week met een groep oudere kinderen langs jeugdherbergen, o.a. Kampen, de Veluwe en Appelscha. Meester Baarda is 1 november 1951 vertrokken naar school III in Drachten. Hij is in januari 2006 overleden, bijna 91 jaar oud. Zijn opvolger Auke Kunnen, onderwijzer te Harkema-Opeinde, kwam hier per 1 november 1951. De school werd toen net verbouwd. Tijdens deze verbouwing, uitgevoerd door Bouwbedrijf H. Fongers uit Tzummarum, hadden de kinderen les in de consistoriekamer en de woning van de hoofdmeester, eerst Baarda daarna Kunnen.
Het achterste lokaal werd gedeeltelijke gesloopt en er werden twee nieuwe lokalen tegenaan gebouwd met de ramen op het zuiden. De twee oude overgebleven lokalen werden omgebouwd tot gymnastieklokaal en in 1974 tot dorpshuis 'de Rede'.
Double click to edit
Een van de oude lokalen (voorjaar 1930) met meester Thomas Schaafsma op de achtergrond.
In 1952 werd de school in Ried een Friese proefschool. Vanaf de start op de lagere school kregen de kinderen de eerste anderhalf jaar alleen les in het Fries en niet in de 'vreemde' Nederlandse taal, zodat de overgang tussen thuis en school niet te groot was. Daarna werd langzaamaan in het Nederlands overgegaan. De hoogste drie klassen hadden alleen op maandag nog Fries.
Er veranderde meer voor de schoolkinderen. Kinderen geboren in 1948-49 begonnen in 1955 zoals gebruikelijk hun schooltijd in april, maar moesten het jaar daarop tot de zomervakantie doorgaan in de 1e klas. Toen werd ingevoerd dat kinderen na de zomervakantie met school begonnen.

Auke en Rike Kunnen hebben tot mei '56 in  het meestershuis gewoond, daarna konden ze het nieuwe huis op de hoek Hoofdstraat/Peinserweg betrekken. Het oude meestershuis, dat vrij  kwam, was geschikt voor meerdere doeleinden. De handenarbeidvereniging kreeg de bovenverdieping tot zijn beschikking. De kamer linksvoor kwam in gebruik als bankkantoor en consultatiebureau. Hiervoor werd het raam op de oostelijke kant vervangen door een deur. De benedenruimte was geschikt voor een kleuterschool. Plannen hiervoor lagen al in 1954 klaar, maar het duurde nog een hele tijd tot er genoeg kleuters waren ingeschreven. Na een deur aan deur actie in 1959 kon in maart 1960 de kleuterschool van start gaan.
Op 29 oktober 1982, een dag voor zijn 62ste verjaardag, nam meester Kunnen na 31 jaar afscheid van school met een receptie in de gymzaal. De integratie van het kleuter- en lager onderwijs droeg ertoe bij dat hij zijn onderwijsfunctie vroegtijdig beëindigde. Meester Kunnen was actief in verschillende verenigingen in het dorp: de gymnastiek, de handenarbeid, toneel- en zangvereniging. Hij verhuisde met zijn vrouw en zoon naar Franeker waar hij in december 1989 is overleden.
Henk Oosterlaar, die 5 jaar ervaring als hoofd in Herbaijum had opgedaan, wordt zijn opvolger. In augustus 1983 worden de openbare lagere school en kleuterschool de Pikestjelp samen gevoegd tot basisschool en worden klassen voortaan groepen genoemd. Op 29 juni 1984 wordt de officiële naam voor de basisschool onthuld: de Spil.
Sinds begin jaren '80 heeft het schoolbestuur gevraagd om een nieuw gebouw, omdat de school erg verouderd was. Veel scholen kregen bij de vorming van de basisschool een nieuw gebouw of restauratie. Door gemeentelijk falen zat nieuwbouw er niet meer in. Na de zomervakantie van 1994  is er een noodlokaal bij geplaatst en is de oude school opgeknapt. Er was toen al sprake van dat de school in Peins vanwege te weinig leerlingen opgeheven zou worden. Na de zomervakantie van '95 is dit een feit en komen er zo'n 20 schoolkinderen uit Peins bij en krijgt de school een nieuwe naam: de Oanset. (Zie ook het Kattebelletje van september jl. Het oude bord van de Oanset, waar in betreffend artikel over gesproken wordt, ligt in de nieuwe school.)
De komst van de leerlingen uit Peins hield in dat er voortaan met vier leerkrachten in vier lokalen gewerkt werd. Hiervoor moest het lokaal, dat bestemd was als multifunctionele ruimte opgeofferd worden als leslokaal. Al snel werd nog een tweede noodlokaal naast de eerste geplaatst, waarmee er weer een lokaal vrij kwam voor multifunctionele ruimte.
Meester Oosterlaar is na 15 jaar teruggekeerd naar zijn eerdere werkplek Herbaijum, waar hij hoofd is geweest tot de opheffing in de zomer van 2013. Daarna is Jannie de Hey van 1997 tot 2007 schoolhoofd geweest. Stichting Radius verzorgt sinds 2003 het Openbaar Primair Onderwijs in de gemeente Franekeradeel, de schoolgebouwen zijn toen ook overgegaan van de Gemeente naar stichting Radius. Na bijna 30 jaar strijden kon op 14 maart 2008 eindelijk de nieuwe school aan de Peinserweg worden geopend. Hierin is nu ook de peuterzaal gevestigd. Eef Sprenger is dan directeur van de school in Ried.

Stichting Oud Ried