De beginjaren van de vrouwenvereniging Nut en Nocht.
In de vorige Kattebel meldden wij dat Comité Oud Ried de notulenboeken van de vorig jaar opgeheven vrouwenvereniging had gekregen. Hierin staat van elke bijeenkomst een (uitgebreid) verslag. Het eerste jaar was dat in het Nederlands, maar toen juf Kingma de pen overnam ging zij verder in het Fries. De eerste 10 jaar van de verslagen zijn ondertussen door gelezen en hieruit blijkt dat de vereniging vanaf het begin zeer actief is geweest. Hier volgt een klein overzicht van Nut en Nocht in de jaren dertig:
De oprichting vond plaats op 3 februari 1931. Alle aanwezige 50 dames traden als lid toe. De eerste inleg was 25 cent en de contributie bedroeg 10 cent, ook in de zomer af te dragen als de vereniging stil lag. De bijeenkomsten waren 1x in de 14 dagen op donderdagavond van 7-9. Dit was het ene jaar bij v.d. Veer in het café, het andere jaar in het zaaltje boven de wagenmakerij van Reitsma. Mevr. Jansma, de vrouw van de directeur van de zuivelfabriek, werd als presidente aangesteld. Zij las elke avond een stuk uit een boek voor. Ook werden er op de bijeenkomsten enkele liederen gezongen. In de beginjaren kregen de leden de opdracht om eens een voordracht te geven.
De eerste jaren vonden er verscheidene demonstraties plaats, nl. van de Sunlight- en de Persilfabriek en een kookdemonstratie van de Maggifabriek. In de herfst van1932 gaf dokter Kwast 4x EHBO cursus. Dit was schijnbaar goed bevallen, want de volgende winter volgden er nog 10 EHBO-lessen. In de herfst van ’35 werd een aantal keren kookles gegeven, zodat de huisvrouwen beter leerden om te gaan met bepaalde producten. Ook werd een bezoek gebracht aan het Fries Museum en gingen ze naar de Koornbeurs voor een film over de Radionfabrieken en waren er naailessen.
Vanaf het eerste volledige seizoen was er elk jaar in maart een bazaar, waar de vele gemaakte spullen werden verkocht.’s Avond volgde dan een feestprogramma met voordrachten, muziek en spelletjes, waarbij ook de mannen welkom waren. Ook vanaf het begin werd door de vereniging het Sinterklaasfeest op school georganiseerd. Hiervoor werden Sint en Piet in nieuwe kleren gestoken. De floralia in 1935 was het begin van een jarenlange traditie.
Op 3 juli 1934 werd het eerste reisje gemaakt. ’s Morgens om 6 uur werd met twee boten uit Ried vertrokken met als reisdoel Eernewoude. In juli ’35 gingen ze eerst met twee bussen naar Leeuwarden, waarna een bootreis naar Grouw en omgeving volgde. In ’36 lag het reisdoel buiten de provincie: met de bus naar Giethoorn en daar een rondvaart in 2 punters. Op de bazaar van ’37 werd ‘s avonds een film over de eilanden vertoond, waardoor het idee ontstond om die zomer een reisje naar Ameland te maken. ’s Morgens vroeg brachten twee bussen de dames naar Zwarte Haan, waar de boot lag te wachten voor de oversteek naar het eiland.
Hier volgt het verslag uit 1938, toen naar de andere kant van de in 1932 gereedgekomen Afsluitdijk werd gereisd. Dit Friese verslag, geschreven door Anna Rijpma-Herrema, is letterlijk overgenomen.
De 6de juli moarns om 6 oere gong de reis oan mei 2 bussen fan Tolman. ’t Waer wier sa’t men it mar winskje koe. We wienen mei ús 47. It doel fan de reis wier Amsterdam en Schiphol. De Boerster leden waerden ûnderweis oppikt en sa gong de reis oer Harns de Ofslútdyk út. Bij’t monument healwei de dyk waer efkes halt hâlden. Doe allegeare bij de trep op, mar dat wie al gau: ho! Safolle minsken tagelyk hienen se dêr boppe net op rekkene. Doe de earsten genoch sjoen hienen, ha se it plak foar de oaren romme. Sa hawwe allegeare fan it moaie gesicht oer de see en de dyk fan wjerskanten genoaten.
Bij Den Oever binne we de Wieringermar ynslein, doch hawwe it moaiste gedeelte van de polder net sjoen. We rieden oan de bûtenkant bij de dyk lans. De boerespultsjes wienen hjir noch sporadisch en er lei hiel wat lân dat noch yn cultuursteat brocht wirde moast of hwer men mei dwaande wie. Te Medenblik kaemen we hwer oan’e fêste wal. ’t Gong fjirder troch Werfershoof en de Streek nei Hoorn, hwer we foar it earst pleistere hawwe. Fijn hawwe koffiedronken yn Hotel Geel. Fan Hoorn gong it op nei Purmerend. We seagen wol oan alles dat it der merke wie, dochs we binne mar trochriden. Fan Purmerend ôf ryden we mei rjochts fan ús it Noord Hollansch kanaal en oan de linkerkant de elektrische trambaan. It doarre net lang of we seagen de toeren en fabrieksskoarstienen fan Amsterdam al yn de fierte. In eintsje foar de stêd kaemen we foarbij in hiele serie folkstúntsjes. De measte misken hienen er in houten simmerhúske opboud. Fan maaie tot septimber meie se deryn ferkeare. Om yn ‘e stêd te kommen moasten we oer it IJ. De bussen waerden op in pont ryden, dy ús netsjes nei de oare kant brocht en wy koenen ús bij dit hiele gefal mar stiekum yn‘e bus deljaen. We ryden de kade achter it Centraal Station lâns en wiene al gau yn it hertsje fan de stêd. It earste wat op it programma stie, wie in rondvaart troch Amsterdam. Bij it plak hwer de boaten oanleinen gongen we út de bus. We hawwe der noch efkes stien te wachtsjen en waerden bestoarme troch keaplju mei fan alles en noch wat, ek de kiekjeman ûntbriek net. Dat we wienen bliid dat we einliks goed en wol yn’e boat sieten. De rûnfaert wier ien fan de hichtepunten fan de dei. Earst gong it troch de binnenstêd. Hiel wat âlde stedsgedeelten binne we trochfean en alle bysûnderheden waerden ús troch de boatslju oanwezen. We koenen alles op ús deade gemak besjen. We foeren lans it stedhûs, it binnengasthuis in great sikehûs, it wenhus fan de burgemeester, ’t geboortehûs fan Rembrandt, de joademerk mei allerhande geurtsjes, en ja wat al net mear. Under ferskeiden brêggen en pypen binne we trochfean. Bij ien derfan tocht ik dat we er noait hwer ûnderwei kaemen, de lange pyp fan Ljouwert is der neat bij. In moaie tocht hawwe ek troch de haven makke, earst foeren we de kant út fan de Oranjesluzen, it gong foarbij it fernaemde tolhûs. Efkes fierder yn in droegdok wier men dwaende om in greate Oceaanstomer wat op te kalefaterjen. Ticht bij de slûzen zwaaiden we om en no foeren we de oare kant út. Hjir leinen de greate boaten dy op Oost- en West-Indiё fare. We hawwe ek yn’e fierte it jacht fan prins Bernhard, de Piet Hein, sjoen. We foeren foarbij de greate gebouwen fan scheepvaart maatschappijen, pakhuzen en kranen. Dat alles mei de greate stêd Amsterdam op’e eftergroun. It wie om nea te ferjitten. 1½ oere hawwe we fean en folop genoaten. De bussen brochten ús nei Elim, hwer men it middeismiel al foar ús klear hie. Nei sa’n tocht smakke it tige. Earst krigen we fermesellisop. Fjirder jirpels, fleis, blomkoal, stoofsla en oranjepudding mei vla er efteroan. Der wie folop iten en it smakke fijn.
It fierdere doel fan de reis wie Schiphol. Al fan fieren seagen we de fleanmachinen, die folle op greate sulveren fûgels lyken, opgean en delkommen. Ien derfan skearde sa nei oer ús bus hinne, dat ik mij onwillekeurig dûkte. Doe we op it fleandersfjild oankaemen, bin we earst alle man en macht op’t kaertsjebureau taset, dochs ús foarsitster waer allinne mar talitten. Mar it durre net lang of fr. Stienstra moast der ek oan te pas komme, ’t wier alhwer om de sinten te redden fansels. We krigen er in geleider op ta, mar moasten nog efkes geduld dwaen. We hawwe de tiid salang koart troch te sjen nei’t opgean en delkommen fan de fleanmachinen, wat in prachtig gesicht wier. Doe de tiid ferstreken wier hawwe de jongkeardel mei mekoar ophelle. It wier in alleraerdichts fentsje en ek hielendal net bang fan froulju. Hij fersocht ús tenminste foart en ienen om sa ticht mogelijk bij him te bliuwen. We binne it hiele fjild yn it roun west. Ek mochten we efkes om it hoekje fan binnenyn in fleanmachine sjen, mar der net oankomme. Mei de Kwak erbij is de hiele club op de kiek setten.
Doe we alles sawhet sjoen hienen, bin we netsjes troch ús geleider ôflevere en ha ús plakje yn ‘e bus hwer opsocht. We ryden troch de Haarlemmermeerpolder oer Haarlem nei Velzen, hwer we mei de pont oer it Noordzeekanaal set waerden. Fierder gong it troch Castricum, Egmond en Bergen nei Schoorl. It wie in prachtige rit troch dizze moaie streek. Yn in útspanning te Schoorl hawwe theedronken. De speeltún en yn it bysûnder de lachspiegels trokken hiel wat belangstelling fan ús leden. We binne ek noch bij it heache dún opklautere, mar minsken wat wier dat in sjouw. It wienen dan ek de flugsten die it rêden om boppe te kommen. Dertroch stiet ek ús heale selskip mar op’e kiek die juffr. Kingma der nommen hat. Doch sa njonkenlytsen waer it tiid dat we de bussen hwer opsochten. Us nocht hienen we noch lang net, mar it sprekwurd seit: ‘Aan alle lofzangen komt een einde’ en sa wier it ek mei ús reiske. Fan Schoorl oer Schoorldan ryden we it earste ein bij it Noord-Hollandschkanaal lâns, fjirder troch de Anna-Paulonapolder oer’t eilân Wieringen nei de Ofslútdyk. Tichte bij Harns hawwe de stiennen man noch mar efkes tawuifd en in heal oere letter kaemen we fleurig en wol yn Rie oan, hwer we troch family en doarpsgenoaten opwachte waerden. Ik leauw net dat dizze moaie dei ús ooit ferjitte sil.